Chọn ấm trà theo chất đất: năm loại đất thường gặp
Cùng một loại trà, pha trong hai chiếc ấm khác nhau sẽ cho hai chén nước khác nhau. Không phải vì chiếc ấm đắt hơn, mà vì chất đất làm nên nó.
Ấm tử sa và các dòng ấm gốm không tráng men đều để mộc: bề mặt đất không bị phủ kín, nên thành ấm giữ nhiệt và thấm hương theo năm tháng. Đó là lý do người uống trà lâu năm chọn ấm theo chất đất trước, rồi mới đến dáng ấm.
Ba điều chất đất quyết định
- Độ thấu khí. Đất càng mộc, thành ấm càng "thở". Nước trà dịu hơn, cạnh vị gắt được làm tròn lại.
- Khả năng giữ nhiệt. Đất đanh và thành dày giữ nhiệt lâu, hợp với trà cần nước thật sôi. Đất mỏng, đanh thì đẩy hương lên nhanh.
- Dung tích. Chất đất ảnh hưởng đến kích thước ấm mà người thợ làm được — có loại đất rất khó làm ấm lớn.
Tử Nê
Tử Nê là chất đất phổ biến nhất trong họ tử sa, và cũng là chất đất dễ tính nhất. Màu nâu tím trầm, thành ấm thấu khí vừa phải, không đẩy hương quá mạnh cũng không nuốt mất hương.
Nếu bạn mới bắt đầu và chỉ định mua một chiếc ấm duy nhất, đây là lựa chọn an toàn: nó pha được gần như mọi loại trà mà không làm hỏng loại nào. Cũng vì phổ biến nên tầm giá rất rộng, từ ấm dùng hằng ngày đến ấm của nghệ nhân.
Ấm trà Tử Nê của chúng tôi
Đoàn Sa
Đoàn Sa nhạt màu hơn hẳn — vàng ngà, be, đôi khi ngả xám. Chất đất xốp hơn, nhìn gần thấy rõ hạt cát.
Điểm thú vị của Đoàn Sa nằm ở chỗ nó thay đổi rõ nhất theo thời gian: càng dùng càng lên màu. Nền đất sáng khiến mọi thay đổi đều nhìn thấy được, nên đây là chất đất cho người thích nhìn chiếc ấm của mình đổi màu qua từng năm. Đổi lại, ấm Đoàn Sa cần được dùng đều tay và tráng sạch sau mỗi lần pha.
Ấm trà Đoàn Sa của chúng tôi
Chu Nê
Chu Nê hàm lượng sắt cao, ra lò màu đỏ cam tươi, bề mặt mịn và thường có độ bóng nhẹ tự nhiên. Đất co nhiều trong lò, nên ấm Chu Nê thường nhỏ và tỷ lệ hỏng khi nung cao hơn — đó là lý do ấm Chu Nê ít khi có dung tích lớn.
Thành ấm đanh, ít thấu khí hơn Tử Nê, nên Chu Nê giữ hương trên cao. Đây là chất đất hợp với trà thơm: ô long, đơn tùng, những loại mà bạn muốn giữ trọn phần hương chứ không muốn làm tròn nó.
Ấm trà Chu Nê của chúng tôi
Đại Hồng Bào
Đại Hồng Bào là dòng đất đỏ được chuộng vì màu: đỏ sâu, ấm, đằm hơn màu cam tươi của Chu Nê.
Theo mô tả trong chính các sản phẩm của chúng tôi, đất Đại Hồng Bào có đặc tính thấu khí tốt, và hợp với ô long, thiết quan âm, nham trà và phổ nhĩ. Đó là một khoảng trà rộng — từ trà thơm đến trà hậu vị dày — nên nếu bạn uống nhiều dòng khác nhau, đây là chất đất đáng cân nhắc.
Ấm trà Đại Hồng Bào của chúng tôi
Nê Hưng
Nê Hưng không thuộc họ tử sa Nghi Hưng. Đất lấy từ Khâm Châu, Quảng Tây, và gốm Nê Hưng Khâm Châu được xếp trong "Tứ đại danh gốm" của Trung Hoa.
Ấm Nê Hưng không tráng men, sau khi nung được mài bóng nên bề mặt có độ ánh riêng, sờ mịn như đá. Đặc điểm dễ nhận nhất là hỏa biến — màu men lửa biến đổi trong lò, khiến mỗi chiếc ấm ra một sắc khác nhau, không chiếc nào giống chiếc nào. Nếu bạn muốn một chiếc ấm mộc mạc và độc bản, hãy bắt đầu từ đây.
Ấm trà Nê Hưng của chúng tôi
Nuôi ấm
Chất đất nào cũng cần thời gian mới đẹp. Vài điều cơ bản:
- Một ấm một trà. Ấm mộc thấm hương, nên dùng một chiếc ấm cho một dòng trà là quy ước lâu đời của người uống trà.
- Không dùng xà phòng. Tráng nước nóng, để khô tự nhiên, không đậy nắp kín khi còn ẩm.
- Lau bằng khăn mềm. Rót trà lên thân ấm rồi lau đều — lớp bóng lên dần từ đó, không phải từ dầu hay chất đánh bóng.
Chọn đúng chất đất là bước đầu. Phần còn lại là vài năm ngồi pha trà.